poniedziałek, 12 grudnia 2011

Słowo apokalipsa pochodzi z języka greckiego i oznacza objawienie. Wyjątkowa popularność motywu apokalipsy w literaturze i sztuce związana jest z odwiecznym poszukiwaniem przez człowieka odpowiedzi na pytania dotyczące tego, co czeka ludzkość. Źródłem tego bardzo popularnego motywu jest biblijna Apokalipsa św. Jana, w której przedstawiona została wizja końca świata. Warto wspomnieć, że księga ta powstała podczas pobytu jej autora na wyspie Patmos, na którą został zesłany jako biskup Efezu w czasie wzmożonych prześladowań chrześcijan.  Ukazana w księdze symboliczna walka dobra ze złem miała dać odbiorcom nadzieję oraz podnieść ich na duchu.

Współczesnemu człowiekowi słowo apokalipsa kojarzy się przede wszystkim z katastroficzną wizją końca świata.  I w taki też sposób najczęściej jest ona ukazywana w literaturze, aczkolwiek należy pamiętać, że nie tylko. Popularność motywu apokalipsy wzrasta w obliczu wojen oraz klęsk żywiołowych. 

A oto lista utworów, do których warto sięgnąć, przygotowując prezentację maturalną:

  • Jan Kasprowicz, Dies irae, Święty Boże... - hymny utrzymane w tragicznej tonacji, pełne grozy, w których Bóg ukazany został jako surowy sędzia.
  • Czesław Miłosz, Walc - wiersz powstały w 1942 roku w okupowanej Warszawie (proroctwo wypowiedziane z perspektywy roku 1910). II wojna światowa ukazana tu została jako spełniona apokalipsa. W utworze pojawiają się katastroficzne obrazy: skrzepłe ciała, czarne wody, słońce czerwone i dymiące.
  • Tadeusz Konwicki, Mała apokalipsa - koniec świata został ukazany jako codzienność, zło, z którym zmagają się każdego dnia bohaterowie utworu. Miejscem akcji jest Warszawa przedstawiona w stanie ruiny. W podobnym stanie znajduje się ludzka moralność - degradacji uległy wszelkie wartości: ludzie są skłonni do kłamstwa, zdrady i przekupstwa.
  • Zbigniew Herbert, U wrót doliny - Miejscem sądu jest biblijna Dolina Jozafata (Księga Joela). Znajdujący się tam tłum ludzi strzeżony jest przez bezwzględnych aniołów, którzy odbierają zebranym ich rzeczy osobiste, oddzielają dzieci od matek. Skojarzenia ze scenami z obozów koncentracyjnych są oczywiste.
  • Konstanty Ildefons Gałczyński, Koniec świata. Wizje świętego Ildefonsa, czyli Satyra na Wszechświat - apokalipsa ukazana w groteskowy sposób: z kościołów uciekają świeci, jaskółkom siwieją skrzydła. Tymczasem ludzkość postanawia zorganizować pochód protestacyjny przeciw końcowi świata.
20:18, tekstynazamowienie , MOTYW APOKALIPSY
Link Dodaj komentarz »
sobota, 08 października 2011

Szatan, Belzebub, Diabeł, Lucyfer, Demon, Bies… - postać, która budzi lęk i fascynację. Krótki przegląd najciekawszych dzieł literackich, w których Szatan jest bohaterem niebanalnym:

Dante, Boska komedia - Szatan uwięziony na samym dnie piekła, potwór o trzech twarzach, posiadający trzy pary skrzydeł, będący przeciwieństwem Trójcy Św. W jego szczękach znajduje się trzech największych grzeszników: Judasz, Brutus i Kasjusz (zdrajcy).Mefistofeles

Milton, Raj utracony - istota targana emocjami; nie jest bezduszny, pragnie wolności, dlatego zbuntował się przeciwko Bogu.

Goethe, Faust - Mefistofeles, doskonały psycholog, znawca tajników ludzkiej duszy, zdolny do spełnienia najskrytszych pragnień człowieka; ukazuje się pod postacią czarnego psa, potem jako człowiek ubrany w czerwono-złoty, jedwabny płaszcz oraz czapkę z kogucimi piórami; na mocy zawartego z Faustem układu, odmładza alchemika; ostatecznie przegrywa zakład z Bogiem o duszę Fausta (podobieństwo do Księgi Hioba).

Bułhakow, Mistrz i Małgorzata - Woland, cudzoziemiec w gustownym garniturze, profesor czarnej magii; przybywa do Moskwy, by zorganizować w niej bal; organizuje seanse w teatrze Varietes, które demaskują wad mieszkańców miasta; może dowolnie zmieniać wygląd; mądry, inteligentny, pewny siebie; doskonały znawca człowieka; wypełnia myśl z Fausta - wiecznie zła pragnąc, wiecznie czyni dobro. 

Golding, Władca much - metaforyczny obraz Szatana; Belzebub ukazany pod postacią świńskiej głowy nasadzonej na pal; symbol zła, które zagościło na wyspie.

Literatura przedmiotu:

1. Sandurski K., Szatan i tragedia przebudzonego sumienia, "Przegląd Artystyczno-Literacki", 1994, nr 6, s. 21-22.

2. Schoene A., Sabat czarownic i kult szatana w "Fauście" Goethego, "Literatura na Świecie", 1996, nr 5/6, s. 195-217.

3. Lebioda D. T., Piekło Wiliama Goldinga, "Miesięcznik Literacki" 1989, nr 2/3, s. 93-97.

piątek, 08 stycznia 2010
Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens w literaturze różnych epok. Omów na przykładzie wybranych utworów.
Salvador Dali, Metamorfoza Narcyza

Temat ten dotyczy częstego w literaturze różnych epok motywu metamorfozy. Przygotowania do pisania prezentacji maturalnej na ten temat należy zacząć od wyszukania utworów, w których motyw metamorfozy jest tematem wiodącym. Należy przy tym pamiętać, iż muszą to być utwory z różnych epok. A oto lista pozycji, które można wykorzystać:
  • Owidiusz, Metamorfozy - magiczne przemiany ludzi w zwierzęta;
  • Mitologia - podobnie jak u Owidiusza znajdziemy tu szereg przykładów przemian ludzi i bogów w zwierzęta.
  • Jan Kochanowski, Do gór i lasów - życie człowieka to nieustanne metamorfozy, których symbolem jest Proteus.
  • William Szekspir, Makbet - degradacja głównego bohatera.
  • Adam Mickiewicz, Dziady - rytualna przemiana bohatera romantycznego
  • Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz - rehabilitacja Jacka Soplicy.
  • Henryk Sienkiewicz, Potop - Przemiana Andrzeja Kmicica.
  • Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara - przemiana i odkupienie win przez Rodiona Raskolnikowa.
  • Tadeusz Borowski, Opowiadania - degeneracja człowieka pod wpływem rzeczywistości obozowej.
  • Franz Kafka, Przemiana - metamorfoza głównego bohatera w robaka.
  • Tomasz Mann, Wybraniec - przemiana i pokuta grzesznika, późniejszego Papierza Grzegorza.

Do stworzenia 15-minutowej prezentacji maturalnej wystarczą 3-4 utwory. Jak dokonać trafnego wyboru?
W zależności od tezy, którą się chcemy udowodnić, możemy wybrać taki komplet utworów, w których wszyscy bohaterowie przechodzą przemianę pozytywną lub każdy z bohaterów ulega degradacji. Innym sposobem jest ukazanie różnorodności przemian. Wybieramy takich bohaterów, z których każdy będzie przykładnej innej metamorfozy: magicznej, rytualnej, degradacji, rehabilitacji.

Jak napisać dobry wstęp?
Wstęp powinien w sposób bezpośredni nawiązywać do tematu. Dobrze jest rozpocząć go od wyjaśnienia pojęcia metamorfoza. Następnie można przejść do krótkich refleksji na temat natury człowieka, który jest istotą zmienną. Stąd, poniekąd, taka popularność motywu metamorfozy w literaturze. Warto również zaprezentować, w jaki sposób bohaterowie mogą się zmieniać: pozytywnie, negatywnie, całościowo, rytualnie. Przemiana może być ukazana jako proces lub jako coś nagłego.

Rozwinięcie
W całości poświęcone prezentacji bohaterów, którzy ulegli metamorfozie, ze szczególnym uwzględnieniem istoty przemiany. Jeśli decydujemy się na zaprezentowanie różnych przemian, możemy z przedstawionej wyżej listy wybrać:
  • "Metamorfozy" Owidiusza jako przykład przemiany magicznej, całościowej oraz "Przemianę" Kafki jako współczesną realizację takiej metamorfozy;
  • "Makbeta" Szekspira lub "Opowiadania" Borowskiego jako obraz degradacji człowieka;
  • "Pana Tadeusza" Mickiewicza" lub "Potop" Sienkiewicza, ewentualnie ""Wybrańca" Manna jako przykład rehabilitacji bohatera;
  • "Dziady" Mickiewicza jako realizację przemiany rytualnej.

Literatura powinna być tak dobrana, aby każdy z utworów był wytworem innej epoki literackiej.

Zakończenie
Można  podkreślić, że motyw metamorfozy jest niezwykle istotny dla literatury. To on jest motorem akcji, buduje jej napięcie. Należy także w skrócie określić, co stanowi istotę przemiany, dlaczego bohaterowie ulegają przeobrażeniom.
czwartek, 07 stycznia 2010

Motyw pracy / Funkcjonowanie motywu pracy w wybranych utworach literackichAdolph von Menzel, Walcownia żelaza; Motyw pracy w malarstwie

 

Praca towarzyszy człowiekowi od początku jego istnienia. Jest podstawą cywilizacji, rozwoju i postępu. Może być wielką wartością, źródłem bogactwa, spełnienia i sensem życia. Może być też zbrodnią, wyzyskiem, niewolnictwem. Jako nieodłączny element życia człowieka znajduje swoje odzwierciedlenie w literaturze od początków jej istnienia. Spotykamy wiele jej obrazów, zarówno pozytywnych jak i negatywnych. Przedstawiana jest jako konsekwencja grzechu pierworodnego, jako kara za występek przeciwko bogom (Biblia, Mitologia), związana z wyzyskiem i upodleniem człowieka, odebraniem mu godności, wyboru. W literaturze spotykamy się również z obrazem pracy jako źródłem bogactw, szlachetności, wszelkiej pomyślności i przyjemności. To, w jaki sposób literatura mówiła o pracy, zależało w dużej mierze od przekonań panujących w danym okresie.

Motyw pracy jako kary za grzechy

Syzyf - ukarany za przechytrzenie Tanatosa na ciężką pracę, polegającą na wtaczaniu kamienia, na pracę bezsensowną, bezcelową, która miała się nigdy nie skończyć.

Biblia - Adam i Ewa skazani na pracę w pocie czoła za sprzeniewierzenie się boskim nakazom.

Motyw pracy jako źródła bogactw i szlachetności

"Prace i dnie" Hezjoda - pochwała pracy i ludzi pracujących, nagana lenistwa; praca źrółem bogactwa.

"Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej - praca wielką wartością i źródłem szczęścia, poczuciem spełnienia i samorealizacji; dowartościowuje bohaterów, daje im utrzymanie; ci, którzy pracują (Bohaterowicze) są jednocześnie ludźmi moralnymi; najbardziej pracowite dni w roku traktowane jak święto.

Motyw pracy jako wyzysku

"Zmierzch" Stefana Żeromskiego - praca niewolnictwem a nawet zbrodnią na drugim człowieku; praca odhumanizowuje, zezwierzęca, odbiera całą wrażliwość przynależną jednostce ludzkiej.

"Inny świat" G. Herlinga-Grudzińskiego - ciężka, katorżnica, wyniszczająca, trwająca od kilkunastu nawet do kilkudziesięciu godzin na dobę; kryterium podziału ludzi w obozie, według którego przydzielano racje żywnościowe, co zmuszało człowieka do wykonywania pracy ponad własne możliwości.

 

 

 

19:02, tekstynazamowienie , MOTYW PRACY
Link Dodaj komentarz »
poniedziałek, 04 stycznia 2010

Motyw Powstania Warszawskiego / Powstanie Warszawskie w literaturze

Literatura dotycząca Powstania Warszawskiego jest ogromna. Pierwsze utwory zaczęły powstawać już w czasie walk. Bezpośrednio po zakończeniu wojny powstają relacje i powieści pisane "na gorąco", często po to, by uczcić pamięć powstańców warszawskich. W okresie PRL literatura o Powstaniu Warszawskim traci impet. Jeśli postwają utwory na ten temat, to są one na ogół zgodne z ówczesną propagandą ("Pokolenie" B. Czeszki; "Człowiek nie umiera" K. Brandysa). Drugi wysyp przychodzi wraz z "odwilżą październikową". R. Bratny pisze trylogię "Kolumbowie. Rocznik 20", ukazującą heroiczność powstańców. Wtedy też powstają opowiadania J. S. Stawiśkiego, zaliczane do nurtu szyderczego.

Wśród utworów o Powstaniu Warszawskim możemy wyróżnić m.in.:

  • relacje świadków lub uczestników;
  • opisujące powstanie z perspektywy żołnierza lub cywila;
  • utwory batalistyczne;
  • ukazujące powstanie jako doświadczenie przyjaźni;
  • przedstawiające je jako fascynującą przygodę;
  • ukazujące powstanie jako apokalipsę, piekło;
  • oceniające powstanie.

 

Motyw Powstania warszawskiego - lista utworów:

 

A. Bobkowski, Szkice piórkiem.

K. Brandys, Człowiek nie umiera nigdy; Miasto niepokonane.

R. Bratny, Kolumbowie. Rocznik 20.

B. Czeszko, Pokolenie.

M. Dąbrowska, Pamietniki; Przygody człowieka myślącego.

J. Dobraczyński, W rozwalonym domu.

F. Goetel, Rozrachunek.

A. Kamiśki, Zośka i parasol.

S. Kopf, Sto dni warszawy.

J. Kurdwanowski, Mrówka na szachownicy.

J. Lechoń, Teatr na wyspie (wiersz).

S. Likiernik, Diabelne szczęscie czy palec boży.

Cz. Miłosz, Zdobycie władzy; Zniewolony umysł; Rodzinna Europa.

J. Pietkiewicz, Warsaw Concerto (wiersz).

A. Rudnicki, Moja czarna broda.

J. S. Stawiński, Godzina "W"; Węgrzy; Kanał; Urodziny młodego warszawiaka.

T. Sułkowska-Bojarska, Codzienność.

B. Troński, Tędy przeszła śmierć.

J. Trznadel, Powstanie warszawskie. Hamlet w historii (esej).

J. Twardowski, Piosenka o powstaniu (wiersz).

M. Wańkowicz, Ziele na kraterze.

K. Wierzyński, O żołnierzu warszawskim; A więc stało się (wiersze).

W. Zalewski, Śmierć przyjaciela; Noce i świt.

H. Zarzycka-Dziakowska, Mój pamiętnik z Powstania Parszawskiego.

 

motyw Powstania Warszawskiego / Powstanie Warszawskie w literaturze.

niedziela, 03 stycznia 2010

Klątwa samotności - G. G. Marquez "Sto lat samotności"

 

„plemiona skazane na samotność powtarzają się od wieków i na wieki nie mają szansy na ziemi”

Nizwykła powieść o samotności i wyobcowaniu, na które cierpią praktycznie wszyscy jej bohaterowie. Opowiada historię kilku pokoleń rodziny Buendiów, skazanych przez los na samotność. Jest ona niczym klątwa, fatum, którego w żaden sposób nie można uniknąć. I każdy z członków rodu w pewnym momecie zostaje sam, opuszczony przez innych, pozbawiony kontaktu ze światem. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak zdolności Buendiow do okazywania uczuć, a także ich wiara w przesądy. Pułkownik Aurelian Buendia zamyka się na starość w swoim warsztacie złotniczym, by tam spędzać całe dnie robiąc złote rybki. Jose Arcadio Buendia, uznany za wariata, zostaje przywiązany do drzewa, by spędzić tak ostatnie lata swojego życia. Jose Arcadio drugi zamyka się w pokoju i poświęca czytaniu manuskryptów. Przykłady samotności można by mnożyć.

Gdy czyta się tą powieść, nie można uwolnić się od refleksji na temat samotności. Marquez uświadamia nam, że wszyscy jesteśmy skazani na samotność. Jest ona doświadczeniem tak powszechnym jak śmierć.

Motyw samotności / Samotność w literaturze / Motyw samotności w literaturze

wtorek, 29 grudnia 2009

Przykładowy konspekt wraz z bibliografią - Zwierzęta w literaturze

Temat: Bohater zwierzęcy w literaturze. Omów zagadnienie na przykładzie wybranych utworów literackich.

 

I. Literatura podmiotu:

 

1. Biblia Tysiąclecia, Poznań 2005.

2. I. Krasicki, Szczur i kot, Kruk i lis [w:]Bajki, Warszawa 1985.

3. A. Mickiewicz, II cz. Dziadów [w:] tenże, Dziady, Warszawa 2009, s. 10-28.

4. J. Parandowski, Mitologia, Kraków 1992.

 

II. Literatura przedmiotu:

 

1. M. Klimowicz, Oświecenie, Warszawa 1972, s. 174-177

2. W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990 (hasło: ptak)

3. T. Margul, Zwierzę w kulcie i micie, Lublin 1996, s. 178-196, 208-212.

4. J. Schmidt, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Katowice 1996 (hasła: Europa, Minos, Minotaur, Pazyfae, Herakles), s. 97, 203-204, 238, 130.

5. A. Witkowska, Literatura romantyzmu, Warszawa 1989, s. 96-97

 

III. Ramowy plan wypowiedzi.

 

1. Określenie problemuzwierzęta obecne są obecne w naszym życiu języku i literaturze.

 

2. Teza: obecność zwierząt w życiu człowieka przyczyną ich częstego występowania w literaturze.

 

3. Kolejność prezentowanych treści:

a. brak wczucia się w psychikę zwierząt u Izraelitów (Biblia);

b. wąż - symbol zła, szatana (Biblia);

c. brak granicy pomiędzy światem zwierzęcym a ludzkim przyczyną częstych przemian ludzi i bogów w zwierzęta (Mitologia);

d. byk - zwierzę wiodące prymat w mitologii, występujące jako ucieleśnienie bóstwa lub jako ofiara mu składana (Mitologia);

e. ptaki - ucieleśnione dusze ludzkie, wymierzające sprawiedliwość za brutalne traktowanie ich za życia (A. Mickiewicz, II cz. Dziadów);

f. zwierzęta jako alegoryczne wyobrażenia ludzkich cech (I. Krasicki, Szczur i kot, Kruk i lis);

 

4. Podsumowanie:

a. niezwykłe bogactwo motywu zwierzęcego w literaturze;

b. zwierzęta niekończącym się źródłem inspiracji dla literatury.

Motyw rodziny w literaturze

Różne obrazy rodziny w wybranych utworach literackich

"Dom rodzinny jest zwykle miejscem, gdzie wyładowuje się nagromadzone w ciągu dnia urazy. Jest miejscem oczyszczenia, w którym można pozwolić sobie na więcej niż poza domem." (A. Kępiński)Jacek Malczewski, Rodzina

Rodzina odgrywa jedną z najważniejszych ról w kształtowaniu człowieka. To ona, jako podstawowa komórka społeczna ma największy i najbardziej bezpośredni wpływ na jednostkę ludzką. Z niej czerpiemy wzorce naszych zachowań, to ona jest źródłem wyznawanych przez nas wartości. Rodzina powinna być nasza ucieczką przed codziennością, powinna dawać wytchnienie i poczucie bezpieczeństwa. Jednak ideał nie zawsze idzie w parze z tym, z czym możemy spotkać się w życiu codziennym. Przeciętna rodzina często odbiega od naszych wyobrażeń o tym, jak ona być powinna. To właśnie ze strony ludzi nam najbliższych spotyka nas najwięcej przykrości, to rodzina niejednokrotnie staje się głównym źródłem naszego cierpienia.

A oto propozycja utworów do wykorzystania:

Literatura podmiotu:

1. Balzak H., Ojciec Goriot

2. Chwin S., Hanemann

3. Gombrowicz W., Ferdydurke

4. Marquez G., Sto lat samotności

5. Mickiewicz A., Pan Tadeusz

6. Mrożek S., Tango

7. Nałkowska Z., Granica

8. Niemcewicz J., Powrót posła

9. Orzeszkowa E., Nad Niemnem

10. Sienkiewicz H., Rodzina Połanieckich

11. Steinbeck, Na wschód od Edenu

12. Tokarczuk O., Ostatnie historie

13. Witkiewicz, W małym dworku

 

Literatura przedmiotu:

1. Brzóstowicz M., Wizerunek rodziny w polskiej prozie współczesnej, Poznań 1998.

2. Dunin K., Teraz Polska

 

Samobójstwo w literaturze

Edouard Manet, Samobójstwo, 1877Edouard Manet, Samobójstwo, 1877

 

"Każdy w jakimś zakątku swojej duszy wie aż nadto dobrze, że samobójstwo jest wprawdzie wyjściem, ale przecież tylko jakimś wyjściem nędznym, nielegalnym, zapasowym, i że w zasadzie szlachetniej i piękniej jest dać się pokonać przez samo życie niż ginąć z własnej ręki." (Herman Hesse, Wilk stepowy)

 

Samobójstwo to celowe odebranie sobie życia. Motywy, z powodu których ludzie decydują się na ten czyn, nie są zupełnie jasne. Można powiedzieć, że ile samobójstw, tyle różnych przyczyn. Samobójstwo jest więc w pewnym sensie zjawiskiem tajemniczym, zagadką, czymś często trudnym do zrozumienia. Bowiem każdy człowiek posiada bardzo silny instynkt samozachowawczy, instynkt życia. Tymczasem są ludzie, u których myśli samobójcze są w stanie zabić to naturalne pragnienie życia. Dlaczego? Na to pytanie próbują odpowiedzieć psychologowie, psychiatrzy, filozofowie. Problem samobójstwa nie pozostaje również obojętny literaturze. Obecny jest on we wszystkich epokach literackich, począwszy od starożytności.

Zajmując się motywem samobójstwa warto pamiętać o Emilu Durkheimie, francuskim socjologu, który w roku 1897 opublikował książkę pt. "Samobójstwo". Według niego u podłoża samobójstw leżą czynniki społeczne. Ponadto Durkheim wyróżnił 4 rodzaje samobójstw:

- anomiczne - ich źródłem jest dezintegracja ładu społecznego, jego rozregulowanie;

- fatalistyczne -będące wynikiem tragicznej sytuacji, w jakiej znalazła się jednostka, pozbawiona jakichkolwiek perspektyw;

- egoistyczne - wynikające ze słabej więzi jednostki z grupą społeczną; jest ono wynikiem rozwoju cywilizacji, któremu towarzyszy wyobcowanie i tzw. "samotność w tłumie";

- altruistyczne - efekt zbyt silnej integracji z grupą społeczną; do tego typu zaliczane są dobrowolne samobójstwa starców czy też samospalenia wdów wraz ze zwłokami mężów;

Pisząc o motywie samobójstwa warto sięgnąć do poniższych pozycji. Większość proponowanej przeze mnie literatury wykracza poza kanon lektur szkolnych, gdyż to gwarantuje orginalność w ujęciu tematu.

Literatura podmiotu:

1. Flaubert G., Pani Bovary, tł. A. Micińska, Warszawa 1992.

2. Goethe J. W., Cierpienia młodego Wertera, tł. L. Staff, Warszawa 1993.

3. London J., Martin Eden, tł. Z. Glinka, Gliwice 1991.

4. Marquez G. G., Sto lat samotności.

5. Mickiewicz, Dziady cz. IV, Warszawa 2004.

6. Murakami H. Norwegian Wood, tł. D. Marczewska i A. Zielińska-Elliott, Warszawa 2006.

7. Plath S., Szklany klosz, tł. M. Michałowska, Warszawa 1989.

8. Reymont W. S., Komediantka, Warszawa 1989.

9. Sofokles, Król Edyp, tł. K. Morawski, Kraków 2004.

Literatura przedmiotu:

1. Kowalczykowa A., Samobójcy romantyczni, Kraków 1983.

2. Reizov B. G., Flaubert, tł. J. Jędrzejewicz, Warszawa 1961.

3. Rubin R., Haruki Murakami i muzyka słów, tł. W. Górnaś, Warszawa 2008.

4. Ringel E., Gdy życie traci sens: rozważania o samobójstwie, tł. E. Kaźmierczak, Szczecin 1987.